محمد قنبرى
562
شناخت نامهء كلينى و الكافى ( فارسى )
آقاى بهبودى براى توجيه كار خودشان در تدوين و تأليف صحيح الكافى ، در مصاحبه ، شرح احوالى از كلينى بيان مىكنند كه براى آشنايى با كتب رجال و تراجم ، خيالى بودن بخشهاى زيادى از آن به وضوح تمام روشن است ، و بر اساس چنين شرح احوالى نتيجهاى كه مطلوب ايشان بوده به دست آمده است . ما براى بررسى اين شرح احوال كه هدف اساسى بحث ما است آن را به چند قسمت تقسيم مىكنيم ، و هر كدام را جداگانه مورد ارزيابى قرار مىدهيم : 1 . ايشان معتقدند كه كلينى در عصر خويش چندان شناخته نبوده و اعتبار و شخصيتى كه اينك در جوامع علمى دارند همه مبتنى بر تأليف كتاب كافى بوده و آن هم سالها بعد به وجود آمده است . اينك كلمات ايشان : « شما به شرح حال كلينى دقت كنيد . هيچ كسى كلينى را با نام و وصف و شرح زندگانى معرفى نمىكند ، همه مىگويند : كلينى صاحب كتاب كافى ، و بعد در سايهء كتاب كافى ، كلينى را مىستايند ، معلوم مىشود كلينى در زندگى و حشر با مردم به شهرت نرسيده بلكه با نوشتن اين كتاب به شهرت رسيده است » . باز مىنويسند : « ديگران او را نديدند ، و نشناختند ، و با كتاب او فقط سالها پس از مرگش آشنا شدند » . آنچه از اسناد و مدارك معتبر قديم به دست مىآيد ، درست بر خلاف اين نظر است . پيش از اين ديديم كه يكى از چهار مركز مهم سكونت شيعيان و تكوّن مجامع علمى ايشان شهر رى بوده است . رى آن روز بعد از بغداد - كه پايتخت عالم اسلام بود - و نيشابور ، بزرگترين شهرهاى شرق عالم اسلام محسوب مىشد ، به طورى كه اصطخرى در مورد آن مىنويسد : « و اعظم هذه المدت الرى و هى مدينة اذا جاوزت العراق الى المشرق فليس مدينة اعمر و لا اكبر و لا ايسر اهلًا منها الى آخر الاسلام الا نيسابور فانها فى العرصة اوسع منها فاما اشتباك الابنية العمارة و الميسار فان الرى تفضلها ، و طولها فرسخ و نصف فى مثله » ( ص 207 ) - از همهء اين شهرها رى بزرگتر است ، و اگر از عراق عبور كنى ، و به سوى مشرق روى آورى هيچ شهرى آبادانتر و بزرگتر و ثروتمندتر از آن تا پايان بلاد اسلام - جز نيشابور - نخواهى يافت . نيشابور از نظر وسعت زمينى كه شهر در آن ساخته شده عظيمتر است ، اما رى